دوره متوسطه اول دخترانه شماره 2 - مشهد
امروز    ساعت:
ویژه ها
Untitled 2
نظر سنجی
دانش آموزان عزیز از کدام قسمت سایت بیشتر استفاده می کنید ؟

اخبار

مقالات

نشریات

آلبوم تصاویر

امتحانات و تکالیف

وضعیت تحصیلی

کلیپ های تصویری

برترین ها

مقالات دانش پژوهان ---> نمونه هایی از تأثیر قرآن و حدیث در آثار سعدی { - }

در ادب فارسی کمتر شاعری را می توان پیدا کرد که شعرش به اندازه سعدی از قرآن و روایات تاثیر گرفته باشد و از همان ابتدای بوستان و گلستان و غزلیات تسلط بی نظیر خود را به کلام الله و احادیث نشان می دهد. هر چند شعر جوششی است از دل برخاسته و به قول خود استاد شیرین سخن شیراز: «از کوزه همان برون تراود که در اوست».

اینک نمونه هایی از تأثیر آیات قرآنی و احادیث در اشعار سعدی:

چو کنعان را طبیعت بی هنر بود *** پیمبرزادگی قدرش نیفزود

هنر بنمای اگر داری نه گوهر *** گل از خار است و ابراهیم از آزر

که تلمیح به آیات 7 ـ 46 از سوره هود است که در آن اشاره به کنعان فرزند کافر نوح کرده که پدر او را گفت: با ما در کشتی نشین و با کافران مباش. کنعان گفت: به سر کوه می روم و بدینسان آب به من نمی رسد. ولی آب آمد و او را غرق کرد و نوح گفت: خدایا این پسر من است و تو وعده فرموده بودی که دودمان مرا هلاک نکنی. خدای تعالی فرمود: ای نوح، این پسر از دودمان تو نیست که او کارهای ناشایست کرد؛ و نیز تلمیح به آیه 74 از سوره انعام است که ابراهیم به پدر خویش آزر می گوید: آیا بتان را خدا می گیری؟ ولی پدر پس از بحثی طولانی به پسر می گوید: اگر از بدگویی از بتان دست بر نداری تو را سنگسار کنم...

***

اول دفتر به نام ایزد دانا *** صانع پروردگار حی توانا

از در بخشندگی و بنده نوازی *** مرغ هوا را نصیب ماهی دریا

از همگان بی نیاز و بر همه مشفق *** از همه عالم نهان و برهمه پیدا

پرتو نور سرادقات جلالش *** از عظمت ماورای فکرت دانا

که تلمیح است به آیات زیادی از جمله «صنع الله الذی اتقن کل شیء...» [بنگرید] صنع و قدرت الهی را که هر چه کرد محکم و استوار کرد (نحل، آیه 88)؛ پروردگار ترجمه «رب» است و آن متجاوز از 697 بار در قرآن مجید آمده و از صفات الهی است که پروردگار جهانیان است؛ «حی» از صفات خداست به معنی «زنده» که نوزده بار در قرآن مجید آمده؛ و «توانا» ترجمه «قادر» و «قدیر» است که هر دو از صفات الهی است اولی (10) بار و دومی (39) بار در قرآن مجید یاد شده.همین طور «بخشندگی» یا «عفو» و بنده نوازی ترجمه «رحمت»؛ و «بی نیاز» ترجمه «غنی»؛ و «نهان» به معنی باطن و «پیدا» به معنی ظاهر است و در قرآن از صفات خداست «هو الاول و الآخر و الظاهر و الباطن...» (حدید آیه 3) و «سرادق» به معنی «سراپرده و خیمه و بارگاه» لغت قرآنی (کهف، آیه 29) و «سرادقات جلال» کنایه از بارگاه شکوه و جلال خداست.

***

هزار سختی اگر بر من آید آسان است *** که دوستی و ارادت هزار چندان است

سفر دراز نباشد به چشم طالب دوست *** که خار دشت محبت گل است و ریحان است...

جماعتی که ندانند حظ روحانی *** تفاوتی که میان دواب و انسان است...

گمان برند که در باغ حسن سعدی را *** نظر به سیب زنخدان و نار پستان است...

مرا هرآینه خاموش بودن اولیتر *** که جهل پیش خردمند عذر نادان است

و ما ابری نفسی و ما ازکیها *** که هر چه نقل کنند از بشر در امکان است

که اقتباس و حل آیه 53 از سوره یوسف قرآن مجید است: «و ما ابرئ نفسی ان النفس لأمارة بالسوء الا ما رحم ربی ان ربی غفور رحیم» = و من نفس خود را مبرا نمی کنم، چه نفس به بدی فرماینده است مگر آن که خدای من رحم کند، بی گمان پروردگار من آمرزگار مهربان است.

**

مرا شکیب نمی باشد ای مسلمانان *** ز روی خوب، «لکم دینکم و لی دینی»

که اقتباس از آیه 6 از سوره کافرون است که می فرماید: بگو ای کافران، نمی پرستم آنچه را شما می پرستید و شما نمی پرستید آنچه را که من می پرستم... شما را باد دین شما و مرا باد دین من». معمولا در اصطلاح شاعران و عامه مردم «دین» در این آیه به من «آیین» و «راه و رسم عبادت» به کار می رود و آنچه نخستین بار از خواندن آیه به ذهن متبادر می شود نیز همین است؛ ولی مفسران زیادی «دین» را در آیه به معنی «عقوبت» گرفته اند.

***

خری را ابلهی تعلیم می داد *** بر او بر صرف کرده سعی دائم

حکیمی گفتش «ای نادان چه کوشی *** در این سودا بترس از لوم لائم

نیاموزد بهائم از تو گفتار *** تو خاموشی بیاموز از بهائم»

که تعبیر «لوم لائم» را با اندک تغییری از آیه 54 سوره مائده گرفته است: «یا ایها الذین آمنوا من یرتد منکم عن دینه فسوف یأتی الله بقوم یحبونه اذلة علی المؤمنین اعزة علی الکافرین یجاهدون فی سبیل الله و لا یخافون لومة لائم...» ــ ای کسانی که ایمان آورده اید هر کس از شما از دین خود باز گردد زود باشد که خدا قومی آرد که آنها را دوست دارد و آنان او را دوست دارند (قومی) که نزد مؤمنان فروتن باشند و نزد کافران سخت، در راه خدا جهاد کنند و از نکوهش (هیچ) نکوهشگری نهراسند.

***

اگر بنده کوشش کند بنده وار *** عزیزش بدارد خداوندگار

که ترجمه دقیقی است از آیه 96 سوره مریم که می فرماید: «ان الذین آمنوا و عملوا الصالحات سیجعل لهم الرحمن ودا» ــ هر کس ایمان بیاورد و عمل صالح انجام دهد خدا برایش دوستی (در بین مردم) قرار می دهد.

***

تو هم طفل راهی به سعی ای فقیر *** برو دامن راه دانان بگیر

این بیت نیز دریافتی لطیف است از آیه معروف «...فسئلوا اهل الذکر ان کنتم لا تعلمون» (نحل آیه 43 ) ــ از دانایان بپرسید اگر نمی دانید.

***

فضل خدای را که تواند شمار کرد *** یا کیست که شکر یکی از هزار کرد

بحر آفرید و بر و درختان و آدمی *** خورشید و ماه و انجم و لیل و نهار کرد

توحیدگوی او نه بنی آدمند و بس *** هر بلبلی که زمزمه بر شاخسار کرد

در این ابیات اوج تسلط و انس شیخ اجل سعدی شیرازی با کلام الله نمودار است و هر اندیشه سلیمی معترف است که خاستگاه این جوشش زیبا جایی جز قرآن نیست:

بیت اول اشاره به آیه معروف «... و ان تعدوا نعمت الله لا تحصوها...» است ـ اگر بخواهید نعمات خدا را بشمارید نمی توانید آنرا شماره کنید.

بیت دوم دریافتی از آیه «تولج الیل فی النهار و تولج النهار فی الیل و سخر لکم الشمس و القمر...»

و بیت سوم یادآور «آیه زیبای «یسبح لله ما فی السموات و ما فی الارض الملک القدوس العزیز الجبار» ـ هر آنچه در آسمان و زمین است ستایش پروردگار منزه و قدرتمند گوید.

 

عالي بسيارخوب متوسط ضعيف

اين سايت تا كنون 1257088 بازديدكننده داشته است
© تمامی حقوق این پایگاه
متعلق به موسسه فرهنگی آموزشی
امام حسین علیه السلام می باشد